جراحی مغز و اعصاب

جراحی مغز و اعصاب یک رشتهٔ پزشکی است در رابطه با پیشگیری، تشخیص، درمان و توانبخشی اختلالاتی که بر هر بخش از دستگاه عصبی شامل مغز، نخاع، اعصاب پیرامونی و دستگاه عروق مغزی خارج از جمجمه تأثیر گذار است.


آشنایی با رشته جراحی مغز و اعصاب

بیماری ‌های سیستم عصبی شامل مغز، نخاع و اعصاب محیطی به سه گروه تقسیم می‌شوند. اول بیماری هایی هستند که بیشر بر خلق و خو و رفتار بیمار تاثیر می‌گذارند مانند افسردگی، اظطراب، اختلالات شخصیتی و بیماری های روانی پیشرفته . این گروه از بیماری‌ها توسط روانپزشکان یا متخصصان اعصاب و روان درمان می‌شوند. دسته دوم بیماری ‌هایی هستند که بر عملکرد بدنی سیستم عصبی تاثیر گذاشته اما با جراحی قابل درمان نیستند بلکه باید برای بیماران دارو تجویز شود تا درمان موثر باشد. مانند ام اس، صرع، بیماری پارکینسون و برخی سکته های مغزی. این بیماران توسط متخصص داخلی مغز و اعصاب درمان می‌شوند. اما گروه سوم بیمارانی را شامل می‌شود که می‌توان به وسیله جراحی به آنان کمک کرد. تومورهای مغزی، ضربه های مغزی، تومور نخاعی، صدمات نخاعی، دیسک کمر، گردن، پشت و بیماری‌های اعصاب محیطی مانند فشار روی عصب و قطع عصب جزو این گروه هستند. این بیماران توسط جراحان مغز و اعصاب درمان می‌شوند.

در کل اختلالاتی که برای آن ها باید به جراح مغز و اعصاب مراجعه کرد:

  • دیسک کمر و مشکلات ستون فقرات که نیازمند جراحی هستند.
  • ضربه به سر و درمان جراحی خونریزی مغزی
  • تومور مغزی و نخاعی
  • ضایعات مغزی نیازمند به جراحی

دوره تحصیلی رشته جراحی مغز و اعصاب

دانشجویان پس از گذراندن دوره پزشکی عمومی که معمولا هفت سال طول می‌کشد، در امتحان تخصصی شرکت می‌کنند. در صورت قبول شدن در این امتحان دوره دستیاری خود را شروع می‌کنند. این دوره در برخی مراکز پنج ساله و در برخی دیگر مانند بیمارستان شریعتی دانشگاه تهران شش ساله است. در طی این دوره آموزش های در زمینه علوم پایه مغز و اعصاب، بیماری های این رشته و روش‌های جراحی آموزش داده می‌شود. پس از طی دوران آموزشی امتحان جامع رشته تخصصی که به آزمون بورد معروف است برگزار می‌شود. این آزمون دو مرحله دارد. کسانی که در مرحله اول که همان پره ‌بورد است قبول می‌شوند مدرک گواهینامه تخصصی دریافت کرده و اجازه کار در مراکز دولتی و خصوصی را دارند. کسانی که امتحان مرحله دوم یا بورد تخصصی را با موفقیت پشت سر می‌گذارند مدرک دانشنامه تخصصی یا بورد تخصصی را دریافت کرده و علاوه بر مراکز دولتی و خصوصی می‌توانند در مراگز دانشگاهی نیز به تدریس مشغول شوند.

دوره های تکمیلی مانند جراحی عروق مغز، تومورهای قائده جمجمه، جراحی مغز و اعصاب اطفال و جراحی ستون فقرات نیز پس از فارغ التحصیلی توسط افرادی که تمایل داشته باشند در مراکز مختلف که اغلب در خارج از کشور هستند طی می‌شوند.

بیماری‌هایی که در حیطه کار جراحان مغز و اعصاب قرار دارد:

۱- تومور مغزی

۲- ضربه مغزی

۳- برخی خونریزی‌ مغزی مانند خونریزی ‌های ناشی از اختلالات عروق مغز

۴- در رفتگی دیسک در سراسر ستون فقرات

۵- تنگی کانل نخاعی ستون فقرات

۶- ضربه های ستون فقرات و آسیب های نخاعی

۷- تومور‌ نخاعی

۸- تومورها و ضایعات اعصاب محیطی

۹- گامانایف (همراه با انکولوژیست)

۱۰- دردهای غیر قابل کنترل مانند دردهای بیماران سرطانی و یا دردهای ناشی از آسیب‌ های نخاعی

۱۱- برخی اختلالات حرکتی و روانی (استروتاکسی)

۱۲- عفونت مغز و نخاع

۱۳- درمان ناهنجاری‌ های عروق مغز و نخاع از طریق داخل رگ (نیازمند گذراندن دوره‌های تکمیلی است)

انواع جراحی های مغز و اعصاب

اصطلاح جراحی مغز به پروسه ‌های مختلف پزشکی اطلاق می‌شود که دربرگیرنده اصلاح و بهبود مشکلات ساختاری در مغز است.

انواع متعددی از عمل جراحی مغز وجود دارد. بسته به محل درگیر در مغز و نوع بیماری، نوع جراحی مغز انتخاب می‌شود. پیشرفت در حیطه  پزشکی، جراحان را قادر به انجام جراحی در بخش‌های مختلف مغز بدون ایجاد برش در سر کرده است

عمل جراحی مغز یک فرآیند مهم و پیچیده است. نوع عمل جراحی مغز به شدت وابسته به نوع بیماری است. به عنوان مثال، یک آنوریسم مغزی معمولا با استفاده از جراحی آندوسکوپی مغز قابل درمان است اما چنانچه دچار پارگی شود ممکن است کرانیوتومی استفاده شود. جراحان، هر مورد جراحی را بر اساس مقتضیات خود و به صورت دقیق بررسی کرده و انجام می‌دهندچ

کرانیوتومی

در کرانیوتومی ابتدا یک برش در پوست سر و سپس یک سوراخ در جمجمه ایجاد می‌شود. به بیانی دیگر کرانیوتومی مانند ورق زدن استخوان سر است زیرا در آن، قسمتی از استخوان جمجمه به طور موقت برداشته می‌شود. سوراخ و برش در منطقه‌ای از مغز که قرار است درمان شود، ایجاد می‌گردد. در طول عمل جراحی باز مغز، جراح امکان انجام هر کدام از موارد زیر را دارد:

  • برداشتن تومور
  • کلیپ کردن آنوریسم
  • تخلیه خون یا ترشحات مربوط به یک عفونت
  • حذف بافت غیر طبیعی مغز

۱-۱ کرانیوتومی BIFRONTAL

یک روش سنتی است که برای هدف قرار دادن تومورهای سخت جلوی مغز به کار می رود. بر این اساس استوار است که برداشت استخوان اضافی بسیار امن‌تر از دستکاری مغز است. در این روش، یک برش در پوست سر در پشت خط رویش مو ایجاد شده و استخوان تشکیل دهنده پیشانی برداشته می‌شود. این استخوان در پایان عمل جراحی برگردانده می‌شود. برداشتن این استخوان به جراحان اجازه می‌دهد که به فضای پشت چشم بدون دستکاری مغز دسترسی یابند.

۱-۲ کرانیوتومی SUPRA-ORBITAL

اغلب به نام کرانیوتومی ابرو نیز مطرح می‌شود. یک روش برای حذف تومورهای مغزی است که در آن، جراحان مغز و اعصاب با ایجاد یک برش کوچک در ابرو به تومورها در جلوی مغز یا در اطراف غده هیپوفیز دسترسی می‌یابند. این روش به جای جراحی اندوسکوپیک اندونازال، زمانی که تومور بسیار بزرگ بوده یا نزدیک به اعصاب بینایی یا شریان حیاتی باشد، استفاده می‌شود

۱-۳ کرانیوتومی RETRO-SIGMOID

اغلب به نام کرانیوتومی سوراخ کلید نیز مطرح می‌شود. یک عمل جراحی با حداقل تهاجم با هدف حذف تومورهای مغزی است. این روش امکان حذف تومورهای قاعده جمجمه از طریق یک برش کوچک در پشت گوش را با ایجاد دسترسی به مخچه و ساقه مغز فراهم می‌کند. جراحان مغز و اعصاب ممکن است از این روش برای رسیدن به تومورهای خاص مانند مننژیوم و نوروم آکوستیک استفاده کنند

  1. بیوپسی

این روش برای برداشتن مقدار کمی از بافت مغز یا تومور برای بررسی زیر میکروسکوپ استفاده می‌شود. بیوپسی شامل ایجاد یک برش کوچک و سوراخ در جمجمه است.

  1. جراحی‌های کم تهاجمی اندوسکوپیک اندونازال

در این نوع عمل جراحی، جراح برای برداشت تومورها یا ضایعات، از طریق بینی و سینوس بیمار اقدام می‌کند. این روش به جراح امکان دسترسی به بخش‌هایی از مغز را بدون ایجاد برش می‌دهد. روش جراحی‌های کم تهاجمی اندوسکوپیک اندونازال شامل استفاده از یک اندوسکوپ است. اندوسکوپ یک دستگاه تلسکوپی مجهز به چراغ و دوربین است به طوری که جراح می‌تواند محیطی که در آن جراحی را انجام می‌دهد، ببیند. پزشک شما می‌تواند از این روش برای درمان تومورهای غده هیپوفیز، تومورهای موجود در قاعده جمجمه و تومورهای گسترش یافته در سراسر مغز استفاده کند.

  1. نورواندوسکوپی کم تهاجمی

مشابه جراحی اندوسکوپیک با حداقل تهاجم، در این روش نیز جراح با استفاده از اندوسکوپی به حذف تومورهای مغزی می‌پردازد. جراح ممکن است سوراخ کوچکی به اندازه یک سکه در جمجمه برای دسترسی به بخش‌هایی از مغز در طول این عمل جراحی، ایجاد کند.

مطالب مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *